Magiczny początek roku. Święty Krzyż w zimowej szacie
Już od wczesnych godzin porannych droga z Nowej Słupi oraz Huty Szklanej wypełniła się spacerowiczami. Tegoroczny Nowy Rok na Świętym Krzyżu (595 m n.p.m.) wyglądał wyjątkowo spektakularnie. Gęsta szadź pokryła klasztorne mury i słynne gołoborza, tworząc scenerię przypominającą baśniową Narnię.
Niska temperatura i lekki opad śniegu nie odstraszyły wiernych. Bazylika pw. Trójcy Świętej wypełniła się po brzegi podczas głównej sumy noworocznej. Modlitwa w tym miejscu, u progu 2026 roku, ma dla wielu szczególne znaczenie – to czas refleksji i szukania nadziei w cieniu tysiącletniej historii.
Krótka historia miejsca. Od pogańskich kultów po papieską bazylikę
Święty Krzyż to miejsce, gdzie historia przenika się z legendą na każdym kroku. Warto przypomnieć, dlaczego to wzgórze jest tak ważne dla polskiej tożsamości.
- Pogańskie korzenie. Zanim pojawili się tu mnisi, Łysa Góra była ośrodkiem kultu bóstw słowiańskich (Lelum i Polelum). Do dziś możemy podziwiać fragmenty kamiennego wału kultowego z VIII-X wieku.
- Fundacja Benedyktynów. Tradycja przypisuje założenie klasztoru Bolesławowi Chrobremu w 1006 roku, choć historycy skłaniają się ku czasom Bolesława Krzywoustego.
- Relikwie Drzewa Krzyża Świętego. Według legendy podarował je klasztorowi węgierski królewicz Emeryk. To one sprawiły, że przez wieki było to najważniejsze sanktuarium w Polsce, odwiedzane przez królów, w tym regularnie przez Władysława Jagiełłę.
- Mroczne czasy. Po kasacie zakonu w XIX wieku, klasztor pełnił funkcję ciężkiego więzienia (tzw. „Polskie Sachalin”), a w czasie II wojny światowej był miejscem martyrologii jeńców radzieckich.
- Dzisiaj. Od 1936 roku opiekę nad sanktuarium sprawują Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej, którzy przywrócili temu miejscu blask i duchowe znaczenie.
Dlaczego warto odwiedzić Święty Krzyż zimą?
Styczeń 2026 roku zapowiada się łaskawie dla miłośników fotografii i górskich spacerów. Widok z wieży kościelnej na ośnieżoną panoramę województwa świętokrzyskiego zapiera dech w piersiach. Dodatkowo, trwający w Kościele Rok Święty sprawia, że każda wizyta w tym miejscu ma dodatkowy wymiar duchowy.
Informacje dla turystów
- Dojazd. Samochód można zostawić na parkingu w Hucie Szklanej, skąd na szczyt prowadzi łagodna asfaltowa aleja (ok. 2 km). W dni świąteczne można autem podjechać na sam szczyt.
- Szlak Królewski. Dla bardziej aktywnych polecamy wejście z Nowej Słupi – podejście jest bardziej strome, ale oferuje najpiękniejsze leśne widoki.
- Zwiedzanie. Oprócz Bazyliki warto odwiedzić Kaplicę Oleśnickich (gdzie przechowywane są Relikwie), krypty oraz Muzeum Misyjne.
Oto 5 ciekawostek o Świętym Krzyżu
- Starszy niż Jasna Góra – To najstarsze polskie sanktuarium. Przez wieki, aż do potopu szwedzkiego, było najważniejszym miejscem pielgrzymkowym w Polsce.
- Królewska trasa – Król Władysław Jagiełło odwiedził to miejsce aż 7 razy. Zawsze wchodził na szczyt pieszo i boso od strony Nowej Słupi w akcie pokuty.
- Pamiątka po katastrofie – Na klasztornej wieży znajduje się unikalny mechanizm zegarowy. Poprzednia wieża została zniszczona przez Austriaków w 1914 roku i odbudowano ją dopiero 100 lat później.
- Zimowe mikroklimat – Dzięki specyficznemu ukształtowaniu terenu, na szczycie Łyśca śnieg potrafi utrzymać się nawet kilka tygodni dłużej niż w pobliskich Kielcach.
- Krypty pełne tajemnic – W podziemiach spoczywa m.in. zmumifikowane ciało, które tradycja przypisuje księciu Jeremiemu Wiśniowieckiemu, legendarnemu pogromcy Kozaków z „Ogniem i mieczem”.
