To jedna z najpiękniejszych wsi w Świętokrzyskiem. Większość turystów mija ją w drodze na Święty Krzyż

To Mirogonowice. Wieś, która zamiast klasycznego rolniczego układu, oferuje spacer po włoskim ogrodzie tarasowym i spotkanie z architekturą pamiętającą czasy braci polskich. To jedno z tych nieoczywistych miejsc w Polsce, gdzie historia nie jest wyryta w granicie, ale szumi w liściach grabowych alei.

Jeśli szukacie pomysłu na spokojny weekend w Świętokrzyskiem, z dala od zgiełku kieleckich deptaków, ten adres powinien trafić na waszą listę.

Gdzie less spotyka się z historią

Mirogonowice leżą w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów. To teren wyjątkowy pod względem geograficznym – wieś usadowiła się na pofalowanej Wyżynie Sandomierskiej, tuż u progu Gór Świętokrzyskich. Krajobraz jest tu niemal malarski: głębokie wąwozy lessowe przecinają pola o najżyźniejszych glebach w kraju, a nad wszystkim góruje Pasmo Jeleniowskie z charakterystyczną sylwetką Góry Witosławskiej.

Sama nazwa miejscowości brzmi jak echo dawnych wieków. Już w 1470 roku zapisywano ją jako Myrogonyowieże, co wywodzi się od staropolskiego imienia Mirogniew. Przez stulecia nie była to typowa wieś, lecz posiadłość ziemska, co nadało jej specyficzny, rezydencjonalny charakter. Dzisiejsze Mirogonowice to oaza spokoju, w której rytm dnia wciąż wyznacza natura, a powietrze – mimo rolniczego sąsiedztwa – należy do najczystszych w regionie.

Ogród włoski w sercu polskiej wsi

Największym zaskoczeniem, jakie fundują Mirogonowice, jest tutejsze założenie parkowe. Na obszarze około 10 hektarów rozciąga się park o niejednorodnym stylu, którego najcenniejszym elementem jest ogród włoski. Prawdopodobnie powstał on już w XVIII wieku, wraz z budową pierwszego dworu.

Spacerując tutejszymi alejami, trudno nie ulec wrażeniu, że czas tu zwolnił. Ogród ma układ tarasowy, a jego oś widokowa jest celowo zwrócona w stronę Pasma Jeleniowskiego. To przemyślana kompozycja: tunele tworzone przez stare graby i lipy dają kojący cień nawet w upalne popołudnia. W geometrię włoskiego ogrodu w XIX wieku wpisano swobodniejszy ogród krajobrazowy, gdzie szpalery wiązów i bzów przeplatają się z grupami kasztanowców i rzadkich cisów.

Najbardziej sugestywne są tu jednak detale. Ślady dawnego sadu szpalerowego, założonego w okresie międzywojennym, oraz luźno rozrzucone grupy drzew tworzą serię geometrycznych układów, które najlepiej widać przy zachodzącym słońcu.

Lamus, który widział niejedno

W cieniu starych drzew stoi budowla, która przyciąga wzrok swoją surowością. To murowany lamus z XVII wieku. Wzniesiony na planie kwadratu, z grubymi murami wspartymi szkarpami w narożach, przypomina bardziej małą twierdzę niż budynek gospodarczy.

Lamus przykryty jest stromym, gontowym dachem czterospadowym, a jego wnętrze kryje piękne sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Lokalna tradycja głosi, że w XVII wieku budynek ten służył jako zbór ariański. Dziś, po starannej renowacji, pełni funkcję prywatnej kaplicy właścicieli. Jest on jednym z niewielu tak dobrze zachowanych przykładów architektury obronno-gospodarczej w tej części województwa świętokrzyskiego.

Obok lamusa znajdziemy pozostałości dawnego folwarku: oficyny, spichlerz i kuźnię, na której ścianie wciąż można dostrzec XIX-wieczny zegar słoneczny.

Echo dawnego dworu

Historia Mirogonowic to także opowieść o ludziach. Przez wieki tutejszy majątek należał do rodziny Reklewskich herbu Gozdawa. Sercem posiadłości był drewniany, barokowo-klasycystyczny dwór z 1778 roku. Był to budynek niezwykły – jego wnętrza zdobiły polichromie z początku XIX wieku przedstawiające scenki mitologiczne i roślinne ornamenty.

Niestety, losy dworu po 1945 roku były tragiczne. Zamieniony na biura PGR-u, systematycznie niszczał. Gdy w latach 90. groził zawaleniem, podjęto decyzję o jego rozebraniu, ale najcenniejsze fragmenty malowideł i wyposażenia udało się ocalić. Dziś możecie je zobaczyć w Parku Etnograficznym w Tokarni, gdzie Muzeum Wsi Kieleckiej eksponuje oryginalne dworskie polichromie.

W 2007 roku na fundamentach starej budowli spadkobiercy ostatnich właścicieli wznieśli nowy dworek, który swoją bryłą i detalami, takimi jak snycerskie kopie pilastrów, wiernie nawiązuje do oryginału. To rzadki przykład, gdy prywatna inicjatywa przywraca ciągłość historyczną miejscu, które wydawało się skazane na zapomnienie.

Co zobaczyć w okolicy? Atrakcje Gminy Waśniów

Mirogonowice to świetna baza wypadowa do odkrywania mniej znanych atrakcji Świętokrzyskiego. Gmina Waśniów to prawdziwa skarbnica zabytków sakralnych i przyrodniczych:

• Grzegorzowice: Znajduje się tu jeden z najstarszych i najbardziej fascynujących kościołów w regionie. To połączenie romańskiej rotundy z kamienia polnego z późniejszą, XVII-wieczną nawą. Świątynia stoi na cyplu wysokiej skarpy, co dodaje jej majestatu
• Waśniów: Warto zajrzeć do późnorenesansowego kościoła z 1656 roku, by zobaczyć ołtarz główny o unikalnej konstrukcji z prześwitami. Na przykościelnym cmentarzu odnajdziecie też cokół zegara słonecznego z 1781 roku
• Momina: Wieś z gotycką perłą – kościołem pw. św. Wojciecha, którego historia sięga XIV wieku. Wewnątrz zachwyca iluzjonistyczna polichromia o cechach klasycystycznych
• Janowice: To tu stoi rodzinny dom mjr. Jana Piwnika „Ponurego”, legendarnego dowódcy partyzanckiego. Wewnątrz urządzono izbę pamięci poświęconą jego życiu
• Wronów: Sąsiednia wieś z malowniczym zespołem dworskim z XIX wieku, który dziś służy jako leśniczówka. Otaczający go park z systemem grobli i stawów to idealne miejsce na wyciszenie.

Informacje praktyczne

• Jak dojechać: Mirogonowice leżą przy drodze wojewódzkiej nr 751, łączącej Ostrowiec Świętokrzyski z Nową Słupią. Z Kielc dojedziecie tu w około 50 minut (ok. 48 km)
• Kiedy przyjechać: Ogród włoski najpiękniej prezentuje się w maju i czerwcu, gdy kwitną bzy i roślinność jest najbardziej soczysta, oraz jesienią, kiedy lipy i graby przebarwiają się na złoto
• Dla kogo: To miejsce dla osób szukających spokoju, miłośników historii i architektury oraz fotografów polujących na nieoczywiste kadry.

Mirogonowice to dowód na to, że najciekawsze miejsca w Polsce często znajdują się tuż obok głównych szlaków, ukryte za rzędem starych drzew. Kiedy następnym razem będziecie mijać gminę Waśniów, zwolnijcie i skręćcie w stronę grobli. Włoski ogród i cisza, która tam panuje, są warte każdej nadłożonej minuty.

źródło: Muzeum Wsi Kieleckiej, RAPORT O STANIE GMINY WAŚNIÓW ZA 2023 ROK, Dwór w Mirogonowicach z 1778 roku – Ciekawe miejsce, Ostrowiec Travel, Wikipedia, REJESTR ZABYTKÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO, PIK Świętokrzyskie.