Deptana modlitwa. Skarb, którego zazdrości nam Europa
Największy skarb Wiślicy ukryty jest głęboko pod posadzką gotyckiej bazyliki. To Płyta Orantów (posadzka wiślicka) z lat 1175–1177, uznawana za jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej na świecie. Wykonana z masy gipsowej, przedstawia sześć postaci fundatorów (prawdopodobnie Kazimierza Sprawiedliwego z rodziną) wznoszących ręce w błagalnym geście modlitwy.
To, co czyni ją wyjątkową, to nie tylko kunsztowne ryty wypełnione mieszanką gipsu i węgla, ale przede wszystkim jej teologiczne przesłanie. Nad postaciami widnieje łaciński napis: „HI CONCULCARI QUERUNT UT IN ASTRA LEVARI POSSINT”, co oznacza: „Ci pragną być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd”. Umieszczenie wizerunków książąt na podłodze krypty było aktem najwyższej pokory – wierzono, że symboliczne deptanie ich ciał przez wiernych i duchownych pomoże im osiągnąć zbawienie. Na świecie zachowało się tylko kilka takich posadzek, ale żadna nie jest tak kompletna i prezentowana w swoim oryginalnym miejscu (in situ) jak ta w Wiślicy.
7
Misa Chrzcielna. Największa zagadka polskiej archeologii
Przez dekady Wiślica była centrum gorącego sporu o początki chrześcijaństwa na ziemiach polskich. Wszystko za sprawą tzw. misy chrzcielnej, odkrytej w latach 60. XX wieku. Obiekt ten – gipsowa niecka o średnicy około 4,5 metra – stał się naukową sensacją. Forsowano teorię, że to właśnie tutaj, w IX wieku (czyli 100 lat przed Mieszkiem I), odbył się pierwszy chrzest państwa Wiślan w obrządku słowiańskim, pod wpływem misji św. Metodego.
Choć legenda o „pogańskim księciu silnym wielce”, który musiał przyjąć chrzest, wciąż rozpala wyobraźnię turystów, współczesna nauka jest bardziej sceptyczna. Nowsze badania sugerują, że niecka mogła powstać później, w XI wieku, i służyć jako urządzenie techniczne do mieszania zaprawy gipsowej przy budowie pobliskich kościołów. Mimo to, Wiślica pozostaje jedynym miejscem w Polsce, gdzie można zobaczyć tak namacalny ślad „przedmieszkowej” chrystianizacji, nawet jeśli dziś uznaje się go częściowo za archeologiczny mit.
Król, morderstwo i gotycka pokuta
Dominująca nad miastem Bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny to z kolei dowód na burzliwą historię z XIV wieku. Została ufundowana przez Kazimierza Wielkiego jako jeden z tzw. kościołów ekspiacyjnych (pokutnych). Król wzniósł ją, by przebłagać Boga za zabójstwo kanonika Marcina Baryczki, który ośmielił się ganić władcę za jego miłosne podboje.
Wewnątrz bazyliki, obok słynnej Madonny Łokietkowej, przed którą o zjednoczenie Polski miał modlić się sam Władysław Łokietek, kryje się jeszcze jeden unikat: bizantyjsko-ruskie freski ufundowane przez Władysława Jagiełłę. To niezwykłe połączenie wschodniego stylu malarskiego z zachodnią architekturą gotycką jest rzadkością spotykaną tylko w kilku najważniejszych świątyniach Polski, m.in. na Zamku w Lublinie.
Dlaczego warto tam pojechać właśnie teraz?
Wiślica przeszła w ostatnich latach gruntowną modernizację. Dawny Pawilon Archeologiczny i Rezerwat w podziemiach bazyliki połączono w jedną, nowoczesną ścieżkę turystyczną. Dzięki technologii nie musimy już tylko polegać na wyobraźni:
- Hologramy i mapping 3D pokazują, jak zmieniały się romańskie świątynie na przestrzeni wieków
- Ruchome lunety z VR pozwalają „zobaczyć” nieistniejącą już bazylikę romańską i życie w dawnym grodzie
- Dom Długosza (z 1460 r.) zaprasza do wnętrz najlepiej zachowanej wikarówki w Polsce, gdzie zachowały się gotyckie polichromie i XV-wieczny układ pomieszczeń.
Miasteczko leży na malowniczym Ponidziu, w sercu parku krajobrazowego. Można tu zwiedzić bazylikę, dotknąć romańskich murów sprzed tysiąca lat, a dziesięć minut później spacerować nad meandrami rzeki Nidy. Jak podkreślają przewodnicy, w Wiślicy historia Polski jest dosłownie pod Twoimi stopami. To idealny cel na jednodniowy wypad dla każdego, kto chce poczuć majestat dawnych wieków bez tłumów znanych z Wawelu.
9
źródła: 1) Piotr Kardyś, Wiślica po latach. Powracające tematy: domniemana misa chrzcielna, „pogański książę silny wielce”, 2) Ewa Kubica, Katalog zabytków wczesnośredniowiecznej architektury monumentalnej Małopolski, Rusi Halickiej i Wołynia. 3 )Muzeum Narodowe w Kielcach (Muzeum Archeologiczne w Wiślicy)
