Dlaczego w Pierzchnicy zbudowano miasto pod ziemią?
Historia tej „najdziwniejszej góry w Polsce” jest nierozerwalnie związana z nietypowymi warunkami geologicznymi. Mieszkańcy dawnej Pierzchnicy borykali się z wysokim stanem wód gruntowych oraz piaszczystym terenem, co uniemożliwiało budowę piwnic bezpośrednio pod domami.
Z konieczności, na wspólnym gruncie wspólnoty gruntowej (rzadko spotykanej formie własności w Polsce), na naturalnym wzniesieniu poza miastem, zaczęto wznosić wolnostojące piwnice.
Architektura „Góry Piwnicznej”. Kamień i kolebkowe sklepienia
Zespół ten składa się obecnie z około 80 piwnic, a w okresie największego rozkwitu mogło ich być nawet 300.
11
Kluczowe fakty o konstrukcji piwnic:
- Materiał: Budowane z łomów wapiennych, rzadziej z kolorowego piaskowca, łączone wapienną zaprawą
- Wymiary: Wnętrza mają zazwyczaj do 4 m długości, 3 m szerokości i około 2,5 m wysokości
- Konstrukcja: Charakteryzują się sklepieniami kolebkowymi o grubości od 30 do 50 cm
- Izolacja: Obiekty są izolowane warstwą ziemi i darni, co zapewniało stałą temperaturę wewnątrz
- Wentylacja: Nad wejściami znajdują się specjalne otwory wentylacyjne
Skarby składowane w mroku. Od ziemniaków po miody pitne
Przez dziesięciolecia piwnice służyły głównie jako magazyny płodów rolnych, chroniąc ziemniaki i warzywa przed mrozem i zepsuciem. Jednak krążące wśród mieszkańców legendy wskazują na znacznie ciekawsze przeznaczenie niektórych z nich.
W XIX wieku Pierzchnica posiadała przywilej propinacyjny, a ludność trudniła się pszczelarstwem. Istnieje silna hipoteza, że w chłodnych wnętrzach Góry Piwnicznej składowano miody pitne oraz inne alkohole wytwarzane domowymi sposobami.
Historia zapisana na mapach Galicji
Choć piwnice są wpisane do rejestru zabytków jako obiekty z II połowy XIX wieku, mogą być znacznie starsze. Najstarszym dokumentem potwierdzającym ich istnienie jest austriacka mapa zachodniej Galicji sporządzona w latach 1801–1804, na której zespół ten został już zaznaczony.
Jak zwiedzać Górę Piwniczną? (Informacje praktyczne)
Góra Piwniczna znajduje się we wschodniej części Pierzchnicy, przy drodze w kierunku Osin i Drugni (ulica Stawowa)
- Dostępność: Obecnie większość piwnic można podziwiać jedynie z zewnątrz ze względów bezpieczeństwa
- Rewitalizacja: Gmina Pierzchnica realizowała projekty mające na celu odnowienie wybranych piwnic i udostępnienie ich wnętrz dla turystów
- Co w okolicy? Warto odwiedzić pobliski rynek z historycznym układem urbanistycznym oraz ruiny zamku Krasińskich w Maleszowie.
Artykuł opracowany na podstawie oficjalnych dokumentów Gminy Pierzchnica, Gminnej Ewidencji Zabytków oraz opracowań historycznych.
