Fundacja Hieronima Gostomskiego i jezuickie korzenie
Szkoła została ufundowana w 1602 roku przez Hieronima Gostomskiego, wojewodę poznańskiego i kasztelana sandomierskiego. Gostomski, będąc gorliwym katolikiem blisko związanym z Towarzystwem Jezusowym, postanowił stworzyć w Sandomierzu ośrodek, który byłby „twierdzą przeciw herezjom” i miejscem kształcenia młodzieży.
Budowę zespołu klasztornego jezuitów realizowano w latach 1604–1615 pod kierunkiem jezuickiego architekta Michała Hintza. Pierwotnie kompleks składał się z dwóch skrzydeł: wschodniego, które od początku służyło celom dydaktycznym, oraz południowego, mieszczącego klauzurę zakonną. Jezuici prowadzili tu nie tylko szkołę, ale także teatr i słynne winnice, które zaopatrywały domy zakonne w całej Polsce i na Litwie.
Architektoniczna perła z unikatową klatką schodową
Mimo pożarów, które nawiedzały budynek w 1656 i 1813 roku, do dziś zachowało się skrzydło wschodnie, które przetrwało w niemal niezmienionym kształcie architektonicznym. Budowla reprezentuje styl polskiego manieryzmu i wyróżnia się kilkoma unikatowymi cechami:
- Eliptyczna klatka schodowa: Jest to pierwsza tego typu konstrukcja w Polsce, zachowana w obrębie dwóch kondygnacji
- Późnorenesansowa attyka: Potężny fryz sprytnie skrywa kondygnację mieszkalną, co nadaje budynkowi charakterystyczny wygląd w panoramie starego miasta
- System ogrzewania: Obiekt zachował pierwotny system ogrzewania oraz oryginalną dekorację sklepień
- Podziemia: Pod szkołą znajdują się obszerne, dwupiętrowe piwnice.
Od kasaty zakonu do współczesnego liceum
Historia szkoły była burzliwa. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, budynek przeszedł pod zarząd Komisji Edukacji Narodowej, stając się placówką świecką. Przez wieki szkoła wielokrotnie zmieniała nazwy – od Szkoły Podwydziałowej, przez Męskie Gimnazjum Filologiczne, aż po obecne I Liceum Ogólnokształcące.
W czasie II wojny światowej gmach służył celom wojskowym, a po jej zakończeniu przez pewien czas szkoła mieściła się w innych lokalizacjach. Ostatecznie, po gruntownym remoncie, we wrześniu 2001 roku liceum powróciło do swojej historycznej siedziby. Dziś Collegium Gostomianum kontynuuje tradycje doskonałości, zajmując wysokie miejsca w rankingach – w 2021 roku szkoła zdobyła „Srebrną Tarczę” w rankingu Perspektyw, zajmując 10. miejsce w województwie świętokrzyskim.
Wybitni absolwenci. Serce szkoły
Jak wskazują źródła, absolwenci są sercem tej placówki, łącząc jej bogatą przeszłość z teraźniejszością. Wśród osób, które opuściły mury Collegium, znajdują się wybitni naukowcy, artyści i społecznicy. Jednym z najbardziej znanych wychowanków był Andrzej Schinzel, światowej sławy matematyk specjalizujący się w teorii liczb, który jako 14-latek wygrał Olimpiadę Matematyczną, co otworzyło mu drogę na studia bez matury.
Collegium Gostomianum można przyrównać do wiekowego dębu, którego głębokie, XVII-wieczne korzenie pozwalają mu niezłomnie trwać na sandomierskiej skarpie, podczas gdy jego korona – kolejne pokolenia uczniów – stale się rozwija, sięgając po nowoczesną wiedzę.
