Miasto mniejsze niż niejedna wieś
Opatowiec odzyskał prawa miejskie 1 stycznia 2019 roku, dokładnie w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Choć formalnie jest miastem, liczba jego mieszkańców przypomina raczej małe sołectwo. Według danych z połowy 2024 roku w Opatowcu mieszkało zaledwie 307 osób. Prognozy na 2025 rok mówią o dalszym spadku liczby mieszkańców.
W rankingu dynamiki demograficznej Opatowiec odnotował jeden z największych procentowych spadków populacji wśród polskich miast (–2,92% w skali roku). Głównymi przyczynami tego zjawiska są postępujący proces starzenia się społeczeństwa, odpływ ludzi młodych do większych ośrodków oraz rolniczy charakter gminy, który nie oferuje wystarczającej liczby miejsc pracy poza sektorem tradycyjnym
W rankingu Pisma Samorządu Terytorialnego Wspólnota wśród polskich miasteczek Opatowiec zajął 23 pozycję ze spadkiem liczby mieszkańców o 17,26 % ( ranking obejmuje lata 2009-2024)
Burzliwe dzieje. Od potęgi do carskiej kary
Historia Opatowca to sinusoida wzlotów i upadków. Założony przed 1085 rokiem, otrzymał prawa miejskie już w 1271 roku od księcia Bolesława Wstydliwego. Przez blisko 600 lat był prężnym ośrodkiem handlowym, korzystającym ze strategicznego położenia u zbiegu Wisły i Dunajca.
Kres jego świetności położyły rozbiory i represje po powstaniu styczniowym. W 1869 roku car Aleksander II odebrał Opatowcowi prawa miejskie w ramach kary za udział mieszkańców w zrywie narodowowyzwoleńczym. Na ich przywrócenie miejscowość musiała czekać aż 150 lat.
Ciekawostki o najmniejszym mieście
Mimo problemów demograficznych, Opatowiec kryje w sobie unikalne w skali kraju atrakcje i fakty historyczne
- Jedyny taki prom. W Opatowcu funkcjonuje jedyna w Polsce przeprawa promowa przez dwie rzeki jednocześnie – Wisłę i wpadający do niej Dunajec.
- Początki Marszałka. To tutaj, we wrześniu 1914 roku, Józef Piłsudski toczył swoje „pierwsze boje”, co upamiętnia jeden z najpiękniejszych pomników Komendanta w kraju.
- Literackie korzenie. Już w 1500 roku istniało tu bractwo literackie skupiające osoby umiejące czytać, a z miastem związany był m.in. kronikarz Jan Długosz (który posiadał tu swój folwark) oraz poeta Marek z Opatowca.
- Championat koni. Na tutejszych błoniach co roku odbywa się prestiżowy Świętokrzyski Młodzieżowy Championat Koni Małopolskich
7
Dziś Opatowiec staje przed wyzwaniem „inteligentnego kurczenia się”. Władze stawiają na rewitalizację – odnowiono rynek, Dom Kultury oraz infrastrukturę sportową, licząc, że bogata historia i status „najmniejszego miasta” staną się magnesem turystycznym, który powstrzyma spiralę upadku
Źródła: A. Bienias, S.M. Przybyszewski, „Opatowiec. Najmniejsze miasto w Polsce i jego dzieje”, 2022. Diagnoza na potrzeby wyznaczenia obszaru rewitalizacji na terenie Gminy Opatowiec (2017 & 2025). Ranking „Zmiana liczby mieszkańców 2009-2024” (Wspólnota).
