Skarbimir. Rycerz, który dał nazwę miastu?
Początki Skalbmierza sięgają mroków dziejów, ale jedna z najbardziej intrygujących teorii wiąże jego powstanie z postacią Skarbimira. Ten potężny palatyn Bolesława Krzywoustego, wywodzący się z możnowładczego rodu Awdańców, jest uważany za legendarnego fundatora osady i miejscowego kościoła. Co więcej, nazwa miasta – pierwotnie "Skarbimirz", później "Skarbmierz" i "Skalmierz" – bardzo prawdopodobnie pochodzi właśnie od jego imienia. To była powszechna praktyka w XII wieku, że znakomite rody rycerskie nazywały swoje posiadłości od imienia głowy rodu.
Los Skarbimira był dramatyczny: po buncie przeciwko księciu w 1117 roku został oślepiony i wygnany z kraju. Po tym wydarzeniu Skalbmierz przeszedł z rąk Awdańców na własność biskupów krakowskich, pozostając w granicach diecezji krakowskiej aż do XIX wieku.
i
Na pradawnym szlaku handlowym. Geograficzne serce Małopolski
Niezależnie od legendy o rycerzu Skarbimirze, położenie Skalbmierza od zawsze miało strategiczne znaczenie. Najstarsze źródła pisane o Skalbmierzu pochodzą z 1217 roku i wspominają o istniejącej tu osadzie, przez którą przebiegał prastary szlak handlowy. Była to kluczowa droga, która łączyła ziemie niemieckie przez Wrocław z Krakowem, Sandomierzem, a stamtąd dalej na Ruś.
Położenie na tak istotnym szlaku, w połączeniu z niezwykle urodzajnymi glebami lessowo-czarnoziemnymi na płaskowyżu skalbmiersko-proszowickim, sprzyjało rozwojowi rolnictwa i osadnictwa już od IV tysiąclecia przed Chrystusem. Wzmianka o prepozycie skalbmierskim Gubertusie w dokumencie z 1217 roku dowodzi istnienia kościoła i prepozytury już na początku XIII wieku, co wskazuje na rozwój większej osady o charakterze miejskim. Kronikarz Jan Długosz podkreślał żyzność ziem i znaczenie rzeki Nidzicy dla regionu. Rzeka ta, zwana też Skalbmierską, stanowiła w XII wieku granicę między księstwem krakowskim a sandomierskim. W pobliżu przeprawy przez Nidzicę rozwinął się targ, który dał początek średniowiecznemu miastu Skalbmierz.
Zobacz Skalbmierz na zdjęciach
8
Rozkwit, zmierzch i odrodzenie Skalbmierza. Od Kazimierza Wielkiego do Praw Miejskich
Przełomowym momentem w historii Skalbmierza było uzyskanie praw lokacyjnych od króla Kazimierza Wielkiego. Król wydał dokument lokacyjny 20 lutego 1342 roku na zamku w Krakowie, lokując miasto na prawie średzkim. W XV i XVI wieku Skalbmierz przeżywał swój najświetniejszy okres. Był zaliczany do miast II kategorii w Małopolsce, ustępując jedynie stołecznemu Krakowowi, co świadczy o jego znaczeniu. Miasto, choć otwarte i pozbawione murów miejskich ze względu na bezpieczne położenie, miało kościół przystosowany do funkcji obronnych, służący jako schronienie. Dynamiczny rozwój handlu, wspierany licznymi jarmarkami (aż 13 przywilejów jarmarcznych), oraz bogactwo rzemiosła (m.in. piwowarzy, szewcy, kowale, złotnicy zrzeszeni w cechach) przyczyniły się do jego rozkwitu.
Niestety, wiek XVII przyniósł upadek miasta na skutek pożarów (szczególnie w 1618 roku), epidemii dżumy oraz najazdów podczas potopu szwedzkiego, węgierskiego i kozackiego. W 1870 roku Skalbmierz utracił prawa miejskie. Jednak dzięki staraniom lokalnych działaczy, takich jak Antoni Baum, Skalbmierz odzyskał prawa miejskie 31 marca 1927 roku. Okres międzywojenny przyniósł budowę nowej szkoły i Domu Ludowego oraz powstanie orkiestry dętej w 1924 roku.
Skalbmierz dziś. Żywa historia i zabytki Świętokrzyskie
Dziś Skalbmierz to urokliwe miasteczko, które dumnie pielęgnuje swoje dziedzictwo historyczne. Centralnym punktem jest gotycki Kościół Parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela, wzniesiony w XV wieku. Zachował on elementy romańskie z XII/XIII wieku, takie jak dwie wieże i część prezbiterium. W jego wnętrzu można podziwiać bogaty wystrój barokowy z XVII i XVIII wieku oraz cenny obraz pędzla Jakuba Jordaensa „Pokłon Trzech Króli”. Rynek miasta, będący jednym z nielicznych w Europie ćwierćkolistym placem Marii Skłodowskiej-Curie, jest wpisany do rejestru zabytków. Znajduje się na nim również kamienny krzyż z figurami św. Rozalii i św. Rocha, będący wotum dziękczynnym i symbolem odporności miasta na tragedie.
Przez Skalbmierz przebiegają również ważne szlaki turystyczne, takie jak Szlak Architektury Drewnianej Województwa Świętokrzyskiego oraz Małopolska Droga św. Jakuba, zachęcając do odkrywania piękna regionu.
Skalbmierz to prawdziwa perła świętokrzyskiego, miejsce gdzie historia o rycerzu Krzywoustego i znaczeniu prastarego szlaku handlowego jest wciąż żywa. Odwiedźcie to fascynujące miasteczko i zanurzcie się w jego niezwykłych dziejach!
źródło: UM Skalbmierz, Wikipedia, Świętokrzyskie Travel
