Niezwykły punkt na mapie. Gdzie spotykają się trzy krainy?
Położenie geograficzne Chmielowa jest wyjątkowe w skali województwa. Miejscowość znajduje się dokładnie na styku trzech krain geograficznych: Przedgórza Iłżeckiego, Doliny Kamiennej oraz Wyżyny Opatowskiej (stanowiącej część Wyżyny Sandomierskiej). Cały obszar wsi włączono do Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej, co podkreśla jego cenne walory.
Taka lokalizacja sprawia, że krajobraz wsi wyróżnia się znacznymi różnicami wysokości. Nad doliną rzeczną wyraźnie dominują Wzgórza Chmielowskie ze stromymi skarpami oraz wychodniami jasnych i kolorowych skał, określanych jako piaskowiec chmielowski. Z tych wzniesień roztaczają się wspaniałe panoramy na okoliczne pasma i doliny.
13
Labirynty w lessie. Tajemnice chmielowskich wąwozów
Główną przyrodniczą wizytówką miejscowości jest gęsta sieć wąwozów lessowych. Powstały one w procesie erozji wodnej, w którym woda opadowa rzeźbiła miękką pokrywę lessową, odsłaniając głębsze warstwy skalne. Tutejsze jary mają strome ściany i specyficzny mikroklimat, stanowiąc ostoję dla rzadkiej roślinności.
Wśród chmielowskich wąwozów najbardziej znana jest Biała Droga. U jej wylotu znajduje się skałkowa „biała brama”, utworzona przez naturalne formacje piaskowca. Innym niezwykłym miejscem jest wąwóz Haliszka, z którym wiąże się poruszająca legenda. Według przekazów Haliszka była córką miejscowego dziedzica, która po śmierci ukochanego Janka podczas najazdu tatarskiego rzuciła się w przepaść. W wąwozie do dziś spoczywa potężny głaz, pod którym wedle opowieści znajduje się jej mogiła.
Warto wspomnieć także o wąwozie Sikorzec (zwanym też Sikorze) oraz o zakątku Zimny Dół. Przy Zimnym Dole bije źródło o bardzo chłodnej wodzie, której przypisuje się właściwości lecznicze. Na ścianach jarów występują rzadkie gatunki roślin, w tym chroniona wisienka karłowata (stepowa) oraz powojnik alpejski, spotykany głównie w obszarach górskich.
9
Od rzymskich denarów po XIX-wieczny przemysł
Chmielów to także obszar o wyjątkowej głębi historycznej. Językoznawcy wskazują, że nazwa wsi pochodzi od staropolskiego imienia Chmiel. Najstarsze ślady osadnictwa sięgają neolitu, ale wielkim fenomenem okazały się odkrycia archeologiczne z okresu rzymskiego.
W 2005 roku odkryto tu starożytne piecowisko dymarskie kultury przeworskiej z pierwszych wieków naszej ery. Piece budowano w rzędy, a profil jednego z nich zachował dyszę doprowadzającą powietrze, co stanowiło dowód na stosowanie sztucznego nadmuchu w starożytnym hutnictwie. Archeolodzy natrafili też na cmentarzysko kultury przeworskiej z III–V wieku n.e. obejmujące 75 grobów z wyposażeniem w broń i narzędzia kowalskie. Wielką sensacją było odnalezienie w latach międzywojennych w części wsi Buczyn skarbu około 400 rzymskich denarów (z czasów od Nerona po Kommodusa), ukrytych w naczyniu z Pannonii.
Tradycje przemysłowe kontynuowano w XIX wieku. Właściciel wsi Jerzy Dobrzański zapoczątkował rozwój przemysłowy, a w 1830 roku Wacław Nowosielski uruchomił wielki piec do wytopu żelaza. Od 1867 roku pod rządami barona Frankla działała tu największa odlewnia żelaza w Polskim Okręgu Przemysłowym. Pamiątką po dawnych czasach są ruiny młyna stojącego na miejscu wielkiego pieca obok kościoła oraz figura świętego Jana Nepomucena z 1804 roku, wzniesiona dla ochrony przed powodziami Kamiennej.
Odkrywać Świętokrzyskie bez tłumów. Co czeka na wędrowców?
Dziś Chmielów stanowi propozycję dla turystów poszukujących mniej uczęszczanych szlaków. W miejscowości wyznaczono trzy ścieżki dydaktyczne, które prowadzą przez punkty widokowe, jary lessowe oraz miejsca dawnych odkryć archeologicznych. Przez wieś przebiega również niebieski szlak rowerowy łączący Skarżysko-Kamienną z Ostrowcem Świętokrzyskim.
Z punktów widokowych na Wzgórzach Chmielowskich roztacza się rozległa panorama na Góry Świętokrzyskie, Przedgórze Iłżeckie oraz dolinę Kamiennej. Połączenie geologii, legend i zabytków techniki sprawia, że spacer po tutejszych ścieżkach pozostawia niezapomniane wrażenia.
Chmielów udowadnia, że wartościowa historia i przyrodnicze osobliwości nie wymagają głośnej oprawy. To miejsce, w którym przeszłość splata się z krajobrazem, czekając na każdego, kto chce poznać ziemię świętokrzyską z nowej perspektywy.
źródła: Radio Kielce – „Chmielów w gminie Bodzechów” (dr Cezary Jastrzębski i Robert Szumielewicz), Państwowy Instytut Geologiczny, Polskie Krajobrazy.
