Kiedyś słynęło z garncarstwa, którego wyroby docierały aż na Węgry, dziś symbolem dawnej potęgi jest monumentalna fontanna w kształcie dzbanów na rynku. Ale woda w fontannie nie nakarmi portfeli mieszkańców. W cieniu legend o zbóju Madeju i jaskini „Zbójeckiej” toczy się twarda walka o przetrwanie w rzeczywistości, gdzie średnie zarobki ledwo sięgają 80% średniej krajowej, a młodzi pakują walizki, szukając szansy w Kielcach lub za granicą.
Ranking biedy. Łagów na szarym końcu
Podstawą do bolesnej diagnozy stał się prestiżowy Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego w Polsce 2025, przygotowany przez dr Małgorzatę Gałecką z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. To nie jest zestawienie oparte na subiektywnych odczuciach, ale na twardych danych Regionalnych Izb Obrachunkowych.
Ranking analizuje kondycję finansową gmin przez pryzmat siedmiu kluczowych wskaźników, takich jak udział dochodów własnych, relacja nadwyżki operacyjnej do dochodów czy poziom zobowiązań
W kategorii gmin miejsko-wiejskich Łagów zajął odległe 713. miejsce na 718 badanych jednostek. Z indeksem syntetycznym na poziomie zaledwie 1,98, miasteczko znalazło się w grupie najsłabszych finansowo samorządów w całym kraju. Dla porównania, regionalny lider – wspomniana Morawica – może pochwalić się indeksem 4,06.
Sytuacja mieszkańców. Życie za 80 proc. pensji
Co te liczby oznaczają dla przeciętnego mieszkańca? Bieda w Polsce lokalnej ma tu twarz konkretnych statystyk. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Łagowie wynosi około 7 009 PLN, co stanowi zaledwie 81,2% średniej krajowej. Choć kwota ta na papierze wzrosła w ostatnich latach, realna siła nabywcza w regionie uderzonym przez odpływ kapitału pozostaje niska.
Problemem jest nie tylko wysokość zarobków, ale i struktura zatrudnienia. Blisko 30% mieszkańców nadal utrzymuje się z rolnictwa, a sektor usługowy jest słabo rozwinięty. Rejestr REGON pokazuje, że dominują tu mikro-przedsiębiorstwa (aż 198 na 203 podmioty), co świadczy o braku dużych pracodawców, którzy mogliby stać się kołem zamachowym lokalnej gospodarki
Historia kontra rzeczywistość
Przyczyny obecnej sytuacji są złożone. Łagów to jedna z najstarszych miejscowości w Polsce, wzmiankowana już w XI wieku. Przez stulecia miasto rozwijało się dzięki wydobyciu rud żelaza, ołowiu oraz wspomnianemu garncarstwu. Szczyt potęgi przypadł na okres przedrozbiorowy, kiedy miasto było własnością biskupstwa włocławskiego.
Jednak współczesna sytuacja mieszkańców została ukształtowana przez lata stagnacji. Status miasta Łagów odzyskał dopiero w 2018 roku, po blisko 150 latach bycia wsią (prawa miejskie odebrano mu w ramach represji carskich w 1870 roku). Choć powrót do miejskości miał być nowym otwarciem, rankingi pokazują, że prestiżowy tytuł nie idzie w parze z automatycznym napływem gotówki do budżetu.
Emocjonalna mapa miasta. Zostają seniorzy
"Łagów to piękne miejsce, ale tu się tylko śpi, a pracuje gdzie indziej” – to zdanie często słychać na ulicach miasteczka. Życie w małych miastach takich jak to, przypomina trwanie w zawieszeniu. Dane demograficzne potwierdzają ten smutny trend: saldo migracji wewnętrznej jest ujemne. Młodzi ludzie wyjeżdżają na studia i rzadko wracają.
Dla seniorów, którzy stanowią coraz większą część populacji (średni wiek mieszkańca to 42 lata i stale rośnie), Łagów jest oazą spokoju, ale i miejscem, gdzie zamykające się małe sklepy spożywcze wypierane są przez dyskonty, a oferta kulturalna ogranicza się do kilku imprez rocznie organizowanych przez lokalny dom kultury.
Głos eksperta. Czy małe miasta w Polsce mogą przetrwać?
Reforma systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST) z 2025 roku miała pomóc najbiedniejszym, ale na razie pogłębiła różnice. Jak zauważa w raporcie dr Małgorzata Gałecka, kluczowym czynnikiem zmian było przejście na model udziału w dochodach podatników zamiast udziału we wpływach z podatków.
Nadzieja w turystyce?
Czy sytuację można odwrócić? Szansą dla Łagowa jest jego położenie w sercu Gór Świętokrzyskich i unikalne geostanowiska, jak Jaskinia Zbójecka czy Wąwóz Dule. Rozwój agroturystyki, czego przykładem jest znakomicie oceniany obiekt „Górski Ogród”, pokazuje, że miasteczko ma potencjał, by stać się bazą wypadową dla turystów odwiedzających Święty Krzyż czy Bałtów.
Pytanie tylko, czy turyści zostawią w miasteczku wystarczająco dużo pieniędzy, by podnieść je z kolan? Na razie mieszkańcy Łagowa z nadzieją, ale i sporą dawką niepokoju, patrzą w stronę fontanny na rynku. Monumentalne dzbany przypominają o dawnej zamożności, ale codzienna sytuacja mieszkańców wymaga czegoś więcej niż tylko dumy z tradycji.
40
