Urokliwy zakątek u podnóża Pasma Jeleniowskiego
Gdzie dokładnie leży to niezwykłe miejsce? Witosławice to niewielka miejscowość w województwie świętokrzyskim, położona w powiecie ostrowieckim, na terenie gminy Waśniów. Wieś przytulona jest do malowniczego Pasma Jeleniowskiego – najdalej na wschód wysuniętej części Gór Świętokrzyskich.
Krajobraz tej części regionu tworzą łagodne wzniesienia, żyzne doliny rolnicze oraz głębokie leśne wąwozy. Nad samą wsią wyrasta Góra Witosławska, osiągająca wysokość 491 m n.p.m. To właśnie ten leśny masyw, znany turystom głównie ze starej drewnianej kaplicy i cudownego źródełka, ukrywa w swoich trzewiach niewidoczną siłę wpływającą na przyrządy pomiarowe.
16
Czym właściwie jest anomalia magnetyczna?
Aby zrozumieć, co dzieje się na zboczach Góry Witosławskiej, warto przyjrzeć się fizyce pola magnetycznego Ziemi. Klasyczny kompas magnetyczny działa dzięki swobodnie zawieszonej igle, która ustawia się wzdłuż linii ziemskiego pola magnetycznego, wskazując północny biegun magnetyczny. W warunkach idealnych wskazanie to odpowiada przebiegowi linii pola w danym rejonie.
Niekiedy jednak w skorupie ziemskiej występują lokalne zaburzenia, nazywane przez naukowców anomaliami magnetycznymi. Dochodzi do nich wtedy, gdy pod powierzchnią gruntu zalegają minerały lub skały wykazujące właściwości ferromagnetyczne. Działają one niczym ukryty pod ziemią magnes, który przyciąga lub odpycha igłę kompasu, fałszując odczyt i sprawiając, że różnica między północą magnetyczną a geograficzną ulega wyraźnemu odchyleniu.
Co odkryto w okolicach Góry Witosławskiej?
Tajemnica okolic Witosławic nie jest jedynie lokalną legendą przekazywaną z ust do ust. Informacje o występującym tu zjawisku biologicznym i geologicznym trafiły do oficjalnych dokumentów regionalnych, w tym do Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy Waśniów, opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego.
Z zawartych tam opracowań wynika, że na terenie Góry Witosławskiej zmierzono anomalię magnetyczną, której największa wartość sięga około 11 stopni odchylenia igły kompasu od kierunku północy magnetycznej. Dla turysty wędrującego po leśnych ścieżkach taka różnica oznacza, że tradycyjna busola magnetyczna w konkretnych miejscach na zboczu góry zaczyna wskazywać kierunek odmienny od przewidywanego.
Skąd bierze się to zjawisko i co mówią dawne przekazy?
Skąd w Górach Świętokrzyskich tak znaczące zakłócenia pola magnetycznego? Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie leży w budowie geologicznej podłoża. Obszar gminy Waśniów oraz sąsiedniej doliny rzeki Kamiennej słynie z bogatych pokładów syderytowych rud żelaza oraz minerałów bogatych w ten metal. Podziemne nagromadzenie takich złóż potrafi lokalnie zniekształcać przebieg naturalnych linii magnetycznych Ziemi. Rejon ten ma zresztą bogate tradycje – to właśnie tutaj w pierwszych wiekach naszej ery rozwijało się starożytne świętokrzyskie hutnictwo dymarkowe.
Co ciekawe, regionaliści i historycy stawiają intrygujące pytanie: czy ów fizyczny fenomen mógł być niegdyś intuicyjnie odczuwany przez dawnych mieszkańców tych ziem? Góra Witosławska od wczesnego średniowiecza stanowiła ważne miejsce kultu pogańskiego, poświęcone bóstwu Witowi (Świętowitowi). Czy wyjątkowa aura tego wzniesienia i jego podziemne bogactwo miały wpływ na wybór góry jako przestrzeni sacrum? To pytanie pozostaje intrygującą zagadką na pograniczu nauki i lokalnego folkloru.
Nie tylko Witosławice. Anomalie w innych częściach kraju
Zjawisko występujące u podnóża Pasma Jeleniowskiego to wyjątkowa atrakcja, choć w skali całego kraju można znaleźć inne punkty o podobnej specyfice. Najsłynniejszym przykładem dużej anomalii magnetycznej w Polsce jest rejon wsi Krzemianka na Suwalszczyźnie, gdzie pod ziemią spoczywają ogromne złoża rud żelaza, tytanu i wanadu. Z kolei w Gorcach głośno jest o skałach na górze Wdżar, gdzie magnetyzm został uwięziony w dawnych skałach wulkanicznych. Na ich tle Góra Witosławska wyróżnia się jednak unikalnym rodowodem związanym ze świętokrzyskimi rudami dymarkowymi.
Odkryj tajemnicę Gór Świętokrzyskich
Okolice niepozornych Witosławic po raz kolejny dowodzą, że województwo świętokrzyskie skrywa sekrety niespotykane w innych częściach Polski. Wybierając się na spacer wzdłuż leśnych ścieżek Góry Witosławskiej, warto wziąć ze sobą tradycyjną busolę. Obserwowanie, jak igła kompasu reaguje na ukryte w ziemi skarby naturalne, to niezwykła lekcja historii i geologii w terenie.
źródła: Diagnoza strategiczna Gminy Waśniów, Strategia Rozwoju Gminy Waśniów oraz Powiatowy Programu Opieki nad Zabytkami
