W tej świętokrzyskiej wsi płynie podziemna rzeka. Słynie też z jaskiń

Na pierwszy rzut oka Skorocice wyglądają jak cicha, malownicza wieś ukryta wśród łagodnych wzniesień południowej Polski. Jednak to właśnie ta niepozorna miejscowość skrywa jeden z najbardziej spektakularnych fenomenów geologicznych w kraju. Wąski Potok Skorocicki nagle zapada się tu pod ziemię, drążąc korytarze w skałach gipsowych, a w wąwozie kryje się największy w Polsce labirynt jaskiń gipsowych. Dla wielu miłośników podróży Ponidzie wciąż pozostaje rejonem nieodkrytym. Tymczasem w Skorocicach natura stworzyła krajobraz przypominający miniaturowy, krasowy kanion, w którym ostre ściany skalne, naturalny most i podziemne przepływy łączą się z ukwieconym stepem.

Otwór jaskini w piaszczystym zboczu na tle błękitnego nieba. O rezerwacie w Skorocicach przeczytasz na Eska Starachowice.
Autor: Busko-Zdrój Gmina Uzdrowiskowa/ Archiwum prywatne

Ukryty skarb Ponidzia. Gdzie leżą Skorocice?

Skorocice to niewielka wieś położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, na terenie gminy Wiślica. Pod względem geograficznym miejscowość leży w obrębie Niecki Soleckiej, stanowiącej część mezoregionu Niecki Nidziańskiej, popularnie nazywanego Ponidziem. Miejscowość oddalona jest o zaledwie 7 kilometrów od uzdrowiska Busko-Zdrój.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku wieś zamieszkuje 368 osób. Choć dziś to kameralna osada, jej walory przyrodnicze budziły zachwyt już w XIX wieku. Kuracjusze z Buska-Zdroju chętnie urządzali sobie wycieczki do tutejszej doliny krasowej aby podziwiać groty. Cały ten obszar wchodzi obecnie w skład Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego oraz obszaru Natura 2000 „Ostoja Nidziańska”.

Krajobraz jak z innego świata. Jak powstał rezerwat przyrody Skorocice?

Ochroną prawną ten wyjątkowy zakątek objęto w połowie XX wieku. Rezerwat przyrody Skorocice został formalnie powołany zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 21 stycznia 1960 roku (weszło w życie z dniem publikacji w Monitorze Polskim 19 lutego 1960 r.). O utworzenie rezerwatu już od lat 40. XX wieku zabiegał wybitny botanik prof. Władysław Szafer.

Rezerwat zajmuje powierzchnię 7,15 hektara i ma charakter rezerwatu stepowego objętego ochroną czynną. Jego sercem jest unikatowa Dolina Skorocicka (Wąwóz Skorocicki) – głęboki na kilkanaście metrów wąwóz w gipsach trzeciorzędowych z okresu miocenu (badenu). Dolina osiąga długość około 750–850 metrów oraz szerokość do 80 metrów.

Osobliwością wąwozu jest poprzeczny rygiel skalny, nazywany „Wysoką Drogą”. Dzieli on dolinę na dwa odcinki – górny i dolny. Ściany wąwozu tworzą odsłonięcia gipsów, tworzące baszty, ostańce, grzędy i skalne ambony.

Tajemnica Potoku Skorocickiego. Jak działa podziemna rzeka?

Głównym architektem tutejszego krajobrazu jest Potok Skorocicki. Rzeka bierze początek ze źródeł w górnej części doliny. Gdy jej wody natrafiają na podłoże zbudowane z gipsów, zaczyna się intensywny proces krasowienia. Gips rozpuszcza się w wodzie znacznie szybciej niż skały wapienne.

Woda wypłukuje w podłożu podziemne kanały. W pewnym momencie Potok Skorocicki natrafia na ponory (zapadliska krasowe), w których całkowicie znika pod ziemią. Rzeka płynie podziemnym korytem – m.in. przez najniższy poziom Jaskini z Potokiem, Jaskinię Starą oraz Jaskinię Skorocicką – po czym po kilkuset metrach powraca na powierzchnię w postaci wywierzysk w niższej części wąwozu.

Sam Wąwóz Skorocicki powstał w ten sam sposób: przez tysiące lat stropy podziemnych kanałów krasowych zawalały się pod ciężarem skał i działaniem wody, odsłaniając malowniczy wąwóz.

Podziemny labirynt w skałach gipsowych. Jaskinie, których nie ma nigdzie indziej

Na terenie rezerwatu naukowcy zinwentaryzowali aż 33 jaskinie i schroniska skalne, co czyni Skorocice najważniejszym zespołem krasu gipsowego w Polsce.

Najważniejsza z nich to Jaskinia Skorocicka – najdłuższa jaskinia w skałach gipsowych w Polsce. Łączna długość jej korytarzy wynosi 352 metry, przy rozciągłości poziomej 200 metrów i deniwelacji +5 metrów. Jaskinia ma dwuczęściową budowę:

  • Odcinek północno-środkowy rozciąga się między otworem północnym a środkowym, osiągając wysokość do 10 metrów (częściowo zwaliskowy).
  • Odcinek południowy tworzy korytarz o wysokości do 5 metrów, którym przepływa podziemne koryto Potoku Skorocickiego.

Większość korytarzy Jaskini Skorocickiej jest częściowo doświetlona światłem dziennym wpadającym przez otwory wejściowe.

Inne znane obiekty w rezerwacie to:

  • Jaskinia z Potokiem: długość 46 metrów, deniwelacja 4,5 metra, 9 otworów wejściowych i trzy poziomy korytarzy.
  • Tunel w Skorocicach: jaskinia o długości 18 metrów i deniwelacji 3 metrów z 3 otworami, stanowiąca suchy fragment dawnego podziemnego koryta potoku (opisana w 1954 r. przez prof. Kazimierza Kowalskiego).
  • Jaskinia Ucho Olki: uznawana za najgłębszą jaskinię na terenie rezerwatu.

Skalne mosty, ciepłolubny step i unikatowa fauna

Rzeźba terenu Skorocic zachwyca także na powierzchni. Jedną z najbardziej widowiskowych form jest naturalny most skalny – grota z zachowanym gipsowym sklepieniem, po którym można przejść nad krasowym zapadliskiem.

Nasłonecznione, suche zbocza wąwozu stanowią idealne siedlisko dla ciepłolubnej roślinności kserotermicznej o charakterze stepu ostnicowego i łąkowego. Kwitną tu rzadkie rośliny:

  • Miłek wiosenny o złocistych kwiatach,
  • Ostnica włosowata i ostnica Jana,
  • Gęsiówka uszkowata, stulisz miotłowy, len włochaty oraz ożota zwyczajna.

Największą osobliwością botaniczną jest sierpik różnolistny – w Skorocicach znajduje się jedno z zaledwie dwóch znanych stanowisk tej rośliny w Polsce!

W rezerwacie żyją też rzadkie motyle (modraszek gniady, modraszek lazurek, paź królowej), ciepłolubny pająk poskocz krasny oraz pasikonik stepiarka. W jaskiniach występują gatunki troglobiotyczne i nietoperze.

Jak bezpiecznie zwiedzać ten unikat? Wskazówki dla turystów

Rezerwat przyrody to jedna z najwyższych form ochrony w Polsce, gdzie przyroda ma bezwzględny priorytet. Planując wizytę, należy przestrzegać zasad:

  1. Ruch po wyznaczonym szlaku: Przez rezerwat przebiega ścieżka dydaktyczna oraz niebieski szlak turystyczny Pińczów – Wiślica. Schodzenie ze szlaku bez zgody Regionalnego Konserwatora Przyrody w Kielcach jest zabronione.
  2. Zakaz wstępu do jaskiń: Żadna z jaskiń w Skorocicach (w tym Jaskinia Skorocicka) nie jest udostępniona do turystycznego zwiedzania. Skały gipsowe są kruche, a potok stwarza ryzyko zalania. Wstęp mają wyłącznie specjaliści z zezwoleniem RDOŚ w Kielcach i odpowiednim sprzętem.
  3. Ubiór: Wysoka roślinność wymaga długich spodni oraz stabilnego, zakrytego obuwia.
  4. Parking: Niewielki parking znajduje się w centrum wsi Skorocice.

Skorocice dowodzą, że niezwykłe zjawiska przyrodnicze można odnaleźć w niepozornej polskiej wsi – pod warunkiem, że potrafimy je dostrzec i chronić.

Świętokrzyskie. W jakiej miejscowości znajduje się obiekt ze zdjecia?
Pytanie 1 z 12
W której miejscowości w Świętokrzyskiem zobaczyć można słynny Dąb Bartek?
Dąb Bartek

źródła: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, Świętokrzyskie Travel, Wikipedia

 

ROLKI