Ostatnia szansa na podróż Ciuchcią Ponidzie. We wrześniu czekają niezwykłe widoki

Klimat dawnej kolei i niespieszny rytm podróży

Świętokrzyska Kolejka Wąskotorowa, znana szerzej jako Ciuchcia Ponidzie, to jeden z najcenniejszych zabytków techniki w regionie. Historia tej niezwykłej linii sięga czasów I wojny światowej. W lutym 1915 roku wojska austriackie, na potrzeby operacji militarnych, wybudowały pierwszy polowy odcinek torów o rozstawie szyn 600 mm, łączący Jędrzejów z Motkowicami. Z biegiem lat sieć się rozrastała, a w okresie międzywojennym osiągnęła imponującą długość aż 340 kilometrów, służąc do przewozu płodów rolnych, surowców i pasażerów.

Choć regularny ruch pasażerski i towarowy ostatecznie zawieszono na początku lat 90. XX wieku, dzięki determinacji lokalnych społeczników i samorządów kolejka ocalała i zyskała drugie życie jako atrakcja turystyczna. Obecnie pieczę nad nią sprawuje Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, który systematycznie dba o przywrócenie jej dawnego blasku.

Sama wycieczka to prawdziwa podróż w czasie. Pociąg, ciągnięty przez charakterystyczną lokomotywę spalinową serii Lxd2, mknie leniwie po wąskim torze o szerokości 750 mm. Do dyspozycji podróżnych są nie tylko klimatyczne, retro wagony kryte, ale również świeżo wyremontowane, otwarte wagony letnie, które gwarantują doskonały kontakt z otaczającą naturą. Koła miarowo stukają o szyny, a wiatr wpada przez otwarte okna – w tym tempie można naprawdę odpocząć i zapomnieć o codziennym pośpiechu

Wrześniowy urok polskiej Toskanii na wyciągnięcie ręki

Dlaczego właśnie Ciuchcia Ponidzie we wrześniu to tak dobry pomysł? Region ten nie bez powodu bywa nazywany „polską Toskanią”. Falujące, bezleśne pagórki, poprzecinane lessowymi wąwozami i mozaikami pól uprawnych, o tej porze roku mienią się ciepłymi odcieniami brązu, złota i czerwieni.

Trasa kolejki wąskotorowej na Ponidziu pozwala podziwiać te widoki z zupełnie unikalnej perspektywy. Pociąg wyrusza z Jędrzejowa i powoli wspina się na Płaskowyż Jędrzejowski. W pogodne dni z okien wagonów można dostrzec majaczące na horyzoncie pasma Gór Świętokrzyskich, w tym charakterystyczne ruiny zamku w Chęcinach. Następnie skład wjeżdża w gęsty las jakubowski i pokonuje ostry, malowniczy zjazd w Dolinę Nidy.

Po drodze mijamy niezwykłe ciekawostki inżynieryjne. Jedną z nich jest skrzyżowanie z szerokotorową Linią Hutniczo-Siarkową (LHS) w miejscowości Wygoda. To jedno z zaledwie kilku miejsc w Polsce, gdzie linia szerokotorowa bezkolizyjnie krzyżuje się z wąskotorówką za pomocą specjalnego wiaduktu. Co ważne, od stacji Motkowice pociąg wjeżdża bezpośrednio na teren Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. Bliskość rzeki sprawia, że przy odrobinie szczęścia z okien wagonu można dostrzec pasące się na łąkach sarny, brodzące w zakolach czaple czy gniazdujące bociany, które nie płoszą się na dźwięk miarowo poruszającego się pociągu.

Ognisko i lokalne smaki w Motkowicach – serce niedzielnej wyprawy

Trasa przejazdu liczy 18 kilometrów i kończy się na stacji Motkowice. To właśnie tutaj zaplanowano dłuższą przerwę, która jest kluczowym elementem całej wyprawy. Na turystów czeka przygotowane przez organizatora miejsce piknikowe. Zapach dymu z ogniska, biesiadowanie na świeżym powietrzu i radosna atmosfera sprzyjają integracji i rodzinnemu wypoczynkowi.

Organizator zapewnia drewno oraz kijki do pieczenia kiełbasek, natomiast prowiant na ognisko należy zabrać we własnym zakresie. To jednak nie wszystko! W każdą niedzielę na stacji w Motkowicach na pasażerów czekają wyjątkowe, regionalne przysmaki przygotowane przez Panie z lokalnego Koła Gospodyń Wiejskich. Można tu spróbować tradycyjnych, domowych ciast, pierogów i innych lokalnych specjałów, które idealnie dopełniają klimat wiejskiej sielanki. Warto pamiętać o jednej ważnej kwestii: płatność u gospodyń jest możliwa wyłącznie gotówką.

Dla kogo wycieczka Ciuchcią Ponidzie będzie strzałem w dziesiątkę?

Ta wyjątkowa trasa kolejki wąskotorowej Ponidzie została zaplanowana tak, aby każdy znalazł tu coś dla siebie:

• Rodziny z dziećmi – maluchy będą zachwycone przejazdem historycznym pociągiem, obserwowaniem zwierząt przez okna i pieczeniem kiełbasek na leśnej polanie. Dodatkowym atutem jest to, że dzieci do lat 3 podróżują zupełnie bezpłatnie
• Pary – romantyczne, toskańskie krajobrazy Doliny Nidy, poranne mgły unoszące się nad rzeką i niespieszne tempo podróży sprzyjają udanym randkom z dala od miejskiego zgiełku
• Miłośnicy historii i kolei – możliwość zobaczenia unikalnej infrastruktury, zabytkowego taboru oraz rzadkiego skrzyżowania z linią LHS to dla pasjonatów nie lada gratka
• Poszukiwacze świętego spokoju – powolny rytm jazdy i bliskość dzikiej przyrody Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego działają niezwykle kojąco.

Co warto zobaczyć w okolicy? Zaplanuj niezapomniany weekend

Wybierając się na przejazd kolejki, warto zaplanować cały weekend na Ponidziu, gdyż okolica kryje w sobie mnóstwo fascynujących miejsc:

• Jędrzejów – przed odjazdem lub po powrocie koniecznie odwiedźcie Muzeum im. Przypkowskich, słynące z trzeciej na świecie pod względem liczby eksponatów kolekcji zegarów słonecznych i starodruków. Warto też zajrzeć do klasztoru cystersów założonego w 1139 roku, w którym znajduje się grobowiec kronikarza Wincentego Kadłubka oraz unikalne, XVIII-wieczne organy.

• Umianowice – choć pociąg obecnie kończy bieg w Motkowicach, tuż obok leżą Umianowice, gdzie działa nowoczesny Ośrodek Edukacji Przyrodniczej. Na turystów czeka tam m.in. hodowla żółwia błotnego, kumaka nizinnego oraz możliwość przejażdżki drezynami rowerowymi na trasie do Hajdaszka. Co ciekawe, trwają już intensywne prace rewitalizacyjne o wartości ponad 28 milionów złotych, które w 2027 roku pozwolą na przywrócenie pełnej trasy pociągów turystycznych aż do Pińczowa!
• Pińczów – urokliwe miasteczko u stóp Garbu Pińczowskiego. Warto wdrapać się na Górę św. Anny, aby podziwiać panoramę doliny Nidy i zobaczyć Kaplicę św. Anny z 1600 roku zaprojektowaną przez Santi Gucciego. Miłośnicy mocniejszych wrażeń mogą skorzystać z lotów tandemowych motolotnią w tutejszym aeroklubie.

• Wiślica i Stradów – Wiślica zachwyca tysiącletnią historią, gotycką kolegiatą oraz ruinami romańskiego kościółka, natomiast Stradów oferuje spacer po potężnym wczesnośredniowiecznym grodzisku z zapierającym dech w piersiach widokiem na pofalowane wzgórza
• Zalew w Gackach – dawne wyrobisko gipsowe przekształcone w krystalicznie czyste kąpielisko z plażą „Loch Ness”.

Ciuchcia Ponidzie we wrześniu – rozkład jazdy i informacje praktyczne

Wrzesień to absolutnie ostatni dzwonek na odbycie tej podróży – po tym miesiącu tabor wraca do parowozowni i na kolejną okazję trzeba będzie czekać do maja przyszłego roku.

Aby ułatwić planowanie wyjazdu, zebraliśmy najważniejsze informacje praktyczne:

• Terminy kursowania: Pociąg kursuje wyłącznie w niedziele. W tym miesiącu pozostały już tylko trzy ostatnie kursy: 13, 20 oraz 27 września

• Miejsce rozpoczęcia: Stacja Jędrzejów Wąskotorowy (ul. Dojazd 1/3, wjazd od ul. Armii Krajowej)

• Godzina odjazdu: 10:30. Warto być na miejscu nieco wcześniej

• Przebieg podróży: Odjazd o 10:30, przyjazd do Motkowic i czas na piknik przy ognisku do godziny 14:00. Powrót na stację w Jędrzejowie zaplanowano na około 15:15

• Czas trwania: Łączny czas wyprawy (wraz z postojem na piknik) wynosi niecałe 5 godzin, z czego sam przejazd pociągiem w obie strony trwa około 3 godzin

• Ceny biletów (sezon 2026):

  1. Bilet normalny: 46 zł
  2. Bilet ulgowy (dzieci powyżej 3 lat, uczniowie, studenci, emeryci i renciści): 36 zł
  3. Dzieci do lat 3: bezpłatnie (pod opieką dorosłych)

Nie odkładajcie tej przygody na później – jesienna aura na Ponidziu szybko mija, a podróż zabytkowym pociągiem w blasku wrześniowego słońca to jedno z najpiękniejszych turystycznych doświadczeń, jakie ma do zaoferowania województwo świętokrzyskie.