„Czarna Czwórka” Północy
To, co kiedyś było siłą napędową regionu – ośrodki Staropolskiego Okręgu Przemysłowego – dziś stanowi epicentrum kryzysu. Dane są bezlitosne:
- Starachowice (Miejsce 6 w kraju). To najszybciej wyludniające się miasto powiatowe w regionie. W ciągu 15 lat liczba ludności spadła o 15,62%. Tylko w ostatnim roku Starachowice straciły ponad 600 mieszkańców, a ujemny przyrost naturalny idzie tu w parze z odpływem młodych kadr do większych aglomeracji.
- Ostrowiec Świętokrzyski (Miejsce 7 w kraju). Tuż za Starachowicami plasuje się Ostrowiec ze spadkiem na poziomie 15,55%. Miasto, które niegdyś aspirowało do miana regionalnego lidera, dziś walczy o utrzymanie statusu ośrodka o znaczeniu subregionalnym.
- Skarżysko-Kamienna (Miejsce 12 w kraju). Kolejny filar północnego podregionu odnotował ubytek 15,12% mieszkańców. Skarżysko boryka się z jednym z najniższych wskaźników urodzeń w przeliczeniu na 1000 osób.
- Sandomierz (Miejsce 15 w kraju). Choć kojarzony z turystyką, Sandomierz nie oparł się trendom. Spadek o 14,77% pokazuje, że „magia” marki turystycznej nie wystarcza, by zatrzymać mieszkańców w wieku produkcyjnym.
Małe Miasta. Między Tradycją a Przetrwaniem
Wśród mniejszych jednostek (miasta na prawach powiatu i małe miasta) dane z rankingu wybijają na pierwszy plan inne niepokojące punkty.
- Opatów (-14,49%). Skala depopulacji w tym historycznym mieście przekroczyła już próg bezpieczeństwa demograficznego.
- Końskie (-11,30%). Choć spadek jest mniejszy niż na północy, wciąż plasuje miasto w 7. dziesiątce najbardziej wyludniających się ośrodków powiatowych w Polsce.
- Busko-Zdrój (-6,09%). Kurort radzi sobie relatywnie najlepiej wśród miast powiatowych, co zawdzięcza rozbudowanej infrastrukturze uzdrowiskowej, która przyciąga nowych pracowników i seniorów, spowalniając odpływ ludności.
Starachowice na zdjęciach prezentują się imponująco [GALERIA]
44
Przyczyny? Nie tylko migracja
W świętokrzyskim depopulacja ma charakter dwutorowy. Z jednej strony to ujemne saldo migracji – młodzi ludzie wyjeżdżają na studia do Krakowa, Warszawy czy Wrocławia i tam już zostają. Z drugiej strony, region uderza "depresja urodzeniowa". W miastach takich jak Skarżysko czy Ostrowiec liczba zgonów bywa niemal dwukrotnie wyższa niż liczba narodzin.
Wyzwanie "Inteligentne Kurczenie"
Autorzy rankingu sugerują, że dla miast takich jak Starachowice czy Ostrowiec Świętokrzyski powrót do statystyk sprzed 15 lat jest nierealny. Wyzwaniem staje się "inteligentne kurczenie się" (ang. smart shrinking). Oznacza to-
- Adaptację usług publicznych. Dostosowanie liczby szkół do mniejszej populacji dzieci przy jednoczesnym rozwijaniu polityki senioralnej.
- Kompaktowe miasto. Przeciwdziałanie rozproszeniu zabudowy, co obniża koszty utrzymania infrastruktury.
- Specjalizację gospodarczą. Szukanie nisz, które nie wymagają masowej taniej siły roboczej, a raczej wysokich kompetencji.
Czarna lista. Miasta powiatowe o największej depopulacji (2009–2024)
Zestawienie najszybciej wyludniających się miast powiatowych pokazuje, że problem dotyka różnych regionów Polski – od Dolnego Śląska, przez Wielkopolskę i Opolszczyznę, aż po ścianę wschodnią. Oto miasta, które straciły największy odsetek mieszkańców
- Kamienna Góra dolnośląskie -18,37%
- Koło wielkopolskie -17,45%
- Kędzierzyn-Koźle opolskie -16,64%
- Sejny podlaskie -16,33%
- Turek wielkopolskie -16,14%
Lider zestawienia, Kamienna Góra, straciła niemal co piątego mieszkańca w ciągu zaledwie 15 lat. Zwraca uwagę obecność dwóch miast z Wielkopolski Wschodniej (Koło i Turek), co wiąże się z transformacją energetyczną regionu, oraz Sejn, które są przykładem dramatycznego wyludniania się terenów przygranicznych. Tuż za tą grupą plasuje się "klaster świętokrzyski" ze Starachowicami i Ostrowcem Świętokrzyskim na czele.
Najszybszy wzrost (Liderzy rankingu)
Na przeciwnym biegunie znajdują się miasta, które stały się beneficjentami rozwoju największych aglomeracji (głównie warszawskiej i gdańskiej). To tutaj koncentrują się migracje wewnętrzne.
- Grodzisk Mazowiecki (mazowieckie): +42,62%
- Piaseczno (mazowieckie): +39,99%
- Pruszcz Gdański (pomorskie): +22,68%
- Wołomin (mazowieckie): +15,48%
- Wieliczka (małopolskie): +11,35%
Różnica między skrajnymi miastami wynosi aż 61 punktów procentowych. To pokazuje, że Polska nie wyludnia się równomiernie – następuje masowe przesunięcie ludności z miast średniej wielkości do „satelit” otaczających metropolie. Miasta takie jak Kamienna Góra czy Koło tracą bazę podatkową i potencjał demograficzny, podczas gdy Grodzisk Mazowiecki czy Piaseczno stają się nowymi centrami osadniczymi o dynamice niespotykanej w Europie.
Źródło: Ranking: Zmiany liczby ludności w gminach w latach 2009–2024 Pismo Samorządu Terytorialnego Wspólnota
